نگاه اکولوژیک و جمعیت ۷۴ میلیونی ایران

هنگامی که از اکولوژی و توسعه پایدار گفتگو میشود ما به رابطه میان اجتماع، اقتصاد، طبیعت، آموزش، سلامتی و بهداشت و دیگر جنبه های زندگی باید توجه داشته باشیم. افزایش جمعیت در یک کشور و یا سیاست مربوط به سلامتی مردم بطور مستقیم با درک ما از اقصاد و سیاست، موقعیت زنان در جامعه، مدل اجتماعی و صنعتی رابطه برقرار میکند.

اکولوژی به کیفیت زندگی توجه دارد و معیار اساسی اش، نه رشد کمی اقتصاد و جمعیت، بلکه توسعه انسانی است و پیوسته شکوفائی شهروند را مورد توجه قرار میدهد. دو خبر مهم در روزنامه های ایران درباره افزایش جمعیت و عدم انطباق دانشگاه علوم پزشکی با نیازهای مربوط به سلامتی مردم بیانگر یک معضل اساسی جامعه ایران است. در ابتدا به این دو خبر توجه کنیم.

خبر یکم: روزنامه رسالت طبق گفته رئیس سازمان ثبت احوال مینویسد: “درحال حاضر حاضر جمعیت ایران به ۷۴ میلیون رسیده است که از این جمعیت ۵۲ میلیون نفر در شهرها زندگی میکنند.

رئیس سازمان ثبت احوال كشورگفت:‌ امروزه در محافل علمی و پژوهشی شاید بیشترین كتب و مقالات در ارتباط با موضوع جمعیت و جمعیت‌شناختی باشد ولی در كشور كمتر به این موضوع از لحاظ كیفی پرداخته می‌شود. وی ادامه داد: ظرفیتی كه سازمان ثبت احوال درحال حاضربرخورداراست دارای یك شبكه اطلاعاتی گسترده است و پایگاه جمعیتی كشور ظرفیت بالایی دارد. ناظمی اردكانی با اشاره به اینكه پدیده جمعیت بسیار مهم و تعیین كننده است گفت: جا دارد كه ما هم به این پدیده با نگاه‌های كوتاه مدت و بلند‌مدت بپردازیم. وی با اشاره به اینكه ایران ۱/۵صدم جمعیت جهانی را دربردارد گفت: كشورهای چین، هند و ایالات متحده آمریكا به ترتیب با حدود ۲۰ و ۱۷درصد از لحاظ جمعیت رتبه اول تا سوم را دارد. اردكانی گفت: كشورهای اندونزی، برزیل، پاكستان، بنگلادش، نیجریه، روسیه و ژاپن به ترتیب كشورهای چهارم تا دهم از لحاظ تعداد جمعیت هستند. وی با اشاره به قرارگرفتن جمعیت كشور ژاپن در رده دهم جهانی اظهاركرد: این كشور با وجود جمعیت بالا توانست به مراتب بالاتری ازتوسعه دست پیدا كند و با وجود مساحت فیزیكی كمی كه درمقایسه با جمعیتش دارد، درعین حال درآمد سرانه بالایی دارد.” (۲۱/۰۴/۱۳۹۰)

خبردوم: در روزنامه رسالت ۲۱/۰۴/۱۳۹۰ میاید “رئیس فرهنگستان علوم پزشكی كشورگفت: دانشگاه‌های علوم پزشكی بیشتر به امر آموزش مشغول هستند و پاسخگوی نیازهای اصلی سلامت جامعه نیستند. به گزارش فارس، علیرضا مرندی، اظهارداشت: سلامت كامل شامل سلامت جسم، روان، اجتماعی و معنوی است كه در مورد نوع آخر باید گفت ۲۸ سال است كه سلامت معنوی ازطرف سازمان ملل اعلام شده ولی متأسفانه دركشور ما دراین زمینه كم كاری صورت گرفته است. وی افزود: عدالت در سلامت یعنی اینكه آحاد مردم از حداكثر سلامت برخوردار باشند نه اینكه دسترسی داشته باشند. مرندی تصریح كرد: عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت عواملی است كه از تولد، رشد، زندگی، كار و حتی كهنسالی فرد تا مرگ فرد تأثیر گذاراست كه در این زمینه غفلت زیادی صورت می‌گیرد و با سرعت مورچه‌ای حركت می‌شود. وی اضافه كرد: متأسفانه تمركز گروه پزشكی روی درمان است كه این نه تنها ارتقای سلامت را درپی ندارد بلكه موجب سقوط سلامت هم میشود. وی گفت: نقش تكنولوژی پیچیده پزشكی درسلامت كمتراز ۴ درصد است كه متأسفانه بیشترین پزشكان به این موضوع می‌پردازند لذا باید بیش ازپیش به بحث بهداشت و تغذیه پرداخت.”

از نظر اکولوژیکی افزایش جمعیت هدف نیست، بلکه هدف مدیریت سیاسی یک جامعه کیفیت زندگی و توسعه انسانی باید باشد. احمدی نژاد بارها از ضروت افزایش جمعیت ایران صحبت کرده است و بطور مسلم درک او مبتنی بر محاسبات انتخاباتی و ایدئولوژیکی میباشد. وقتی از جمعیت حرف زده میشود بیدرنگ باید به آموزش، سلامتی، مسکن، اشتغال، کیفیت زیست محیطی، میزان فضای سبز، و دهها جنبه دیگر باید فکر کرد. ساخت جمعیتی در ایران بسیار جوان بوده و امروز نیاز اساسی ما نه افزایش کمی جمعیت، بلکه رفاه و تقسیم عادلانه تر ثروت، آموزش و نظام تربیتی لائیک و مدرن، ارتقای فرهنگی، ایجاد شغل و آموزش های حرفه ای جدید و جامعه ای است که در فساد و دزدی و رشوه خواری غوطه ور نباشد.

جمعیت ۷۴ میلیون ایرانی در زمینه سلامتی در چه وضعی بسر میبرد؟ تعریفی که رئیس فرهنگستان از سلامتی میدهد درست است و سازمان جهانی بهداشت از سی سال پیش سلامتی را یک مفهوم همه جانبه معرفی کرده و آنرا هم جسمی و فیزیکی، هم روانی و معنوی و هم اجتماعی تعریف نموده است. حال براساس این تعریف ایرانیان درچه شرایطی بسر میبرند؟ میزان و علل بیماری های گوناگون چیست؟ مسائل روانی و فشار های عصبی و روحی رایج در جامعه کدامند؟ بحران رفتاری فرد با بحران و مشکلات اجتماعی چگونه قابل توضیح هستند؟ نه تنها این مسائل پیچیده را مورد بررسی علمی و پژوهشی باید قرار گیرد، بلکه بویژه از نظر سیاست پیشگیرانه چه باید کرد که این آسیب ها بوقوع نپیوندد. امکانات درمانی کنونی را باید بررسی کرد و با مقایسه با پیشرفته ترین جوامع وضع حاضر و نواقص آنرا سنجید و بعلاوه فرای آن در تمام عرصه ها باید راه های پیشگیری بیماری ها و پاتولوژی های جدید را در نظر گرفت. در اکولوژی سلامت یک امر بسیار اساسی است و دربرخورد با آسیب نگاهی که لازم است همه جانبه باید باشد.

جمعیت ایران افزایش می یابد ولی وضع عمومی جامعه برای پاسخ به نیازهای بیشمار اینان، سامان یافته و درست است. آیا نظام دانشگاهی و آماده سازی نیروی ماهر در راستای نیازهای اساسی قرار دارد یا نه؟ ما میدانیم که در ایران فقر و فلاکت بیداد میکند، مردم کلیه خود را میفروشند تا نیازهای مالی خویش را تامین کنند. میدانیم بحران افسردگی روحی گسترده است. میدانیم که تغذیه در ایران همیشه سالم نیست و استفاده از مواد شیمیائی و سمی در کشاورزی بسیار است و این امر در سلامتی انسان ها اثرات بدی داشته و دارد. میدانیم که آلودگی هوا و غبار های فراوان سلامتی و بهداشت شهروندان را پیوسته مورد هجوم قرار میدهد. بنابراین تناقض آشکار است. جامعه قادر نیست برای فرزندانش شرایط زیستی و زیستنگاهی خوب مهیا سازد. افزایش جمعیت در فقر و خرافات افتخار نیست. جمعیتی که از رفاه عمومی برخوردار است، از آزادی و فرهنگ و آموزش پیشرفته بهره میبرد، از خلاقیت فرهنگی برای آفرینش متهورترین آثار استفاده میکند، از استقلال فکری و رای آزاد و دانش سود میجوید، از محیط زیست سالم بدون مرگ تدریجی برخوردار است، بله این جمعیت و این گونه مدیریت باعث افتخار است.

جلال ایجادی

استاد دانشگاه در فرانسه

۱۳/۰۷/۲۰۱۱